Кейде «Отбасы банк» АҚ-нан ипотекасы бар қызметкерлер сыйақы бойынша шегерімге құқығы бар екенін бірден білмей жатады. Сонымен қатар, қызметкерлер бухгалтерияға шегерім қолдануға қажетті құжаттарды уақытында әкелмейді. Егер қызметкер құжаттарды кешіктіріп әкелсе, бухгалтер салықты қайта есептеп, өткен кезеңдер үшін есептілікті қайта тапсыруы қажет пе? Бұл сұраққа жауап беру үшін Қазақстан Республикасының Салық кодексіне жүгінейік.
Салық кодексінің 342-бабының 1-тармағына сәйкес, ҚР резиденті болып табылатын жеке тұлға тұрғын үй банкінен («Отбасы банк» АҚ) алынған ипотека болған жағдайда, салықтық шегерімге, соның ішінде сыйақы бойынша салықтық шегерімге құқылы.
343-баптың 1, 4-тармақтарына сәйкес, салықтық шегерімдер (міндетті зейнетақы жарналары, МӘМС жарналары және 345-баптың 1-тармағында көрсетілген зейнетақы төлемдері бойынша шегерімдерден басқа) төлем көзінен салық салуды жүзеге асыратын салық агентімен мына негіздерде қолданылады:
жеке тұлғаның салықтық шегерімдерді қолдану туралы өтініші;
растайтын құжаттардың көшірмелері.
Егер жеке тұлға өтініш пен растайтын құжаттарды ИПН ұсталған күннен кейін тапсырса, салық агенті оларды қабылдауға міндетті, бірақ бұл Салық кодексінің 48-бабының 2-тармағында көзделген талап қою мерзімі (3 жыл) шегінде ғана жүзеге асырылады.
349-бапқа сәйкес, сыйақы бойынша салықтық шегерім ҚР резиденті болып табылатын жеке тұлғамен «Отбасы банк» АҚ-нан тұрғын үй жағдайларын жақсарту үшін алынған ипотекалық тұрғын үй қарыздары бойынша сыйақыны төлеуге жұмсалған шығындар бойынша қолданылады.
Растайтын құжаттар болып табылады:
«Отбасы банк» АҚ-пен жасалған ипотекалық тұрғын үй қарызы шарты;
сыйақы сомасы көрсетілген қарызды өтеу кестесі;
сыйақының төленгенін растайтын құжат (түбіртек және т.б.).
Салықтық шегерімдер келесі салық кезеңінде қолданылады, яғни мына күндердің ең кейінгісіне:
ипотекалық тұрғын үй қарызын өтеу кестесі бойынша сыйақыны өтеу күні;
сыйақыны төлеу күні.
353-баптың 1, 7-тармақтарына сәйкес, қызметкердің салық салынатын табысы мынадай тәртіппен айқындалады:
төлем көзінен салық салынатын қызметкердің есептелген табыстары;
минус 341-баптың 1-тармағында көзделген табысқа түзету сомасы;
минус 342-бапқа сәйкес қолданылатын салықтық шегерімдер.
Егер нәтиже теріс болса, ол артық шегерім болып саналады және күнтізбелік жыл шегінде кейінгі салық кезеңдеріне ауыстырылады.
Қорытынды: егер қызметкер сыйақы бойынша шегерім құжаттарын талап қою мерзімі ішінде (3 жылға дейін) ұсынса, бухгалтерия ИПН-ді қайта есептеуден бас тарта алмайды.