Қызметкердің бірнеше жұмыс берушіде еңбек етуі қазіргі таңда жиі кездесетін жағдай. Әр жұмыс берушімен ресми еңбек шарты жасалатындықтан, қызметкердің табысынан жеке табыс салығы (ЖТС) есептеліп, ұсталады, сонымен қатар әлеуметтік төлемдер де төленуі тиіс. Қоса атқарушы қызметкердің табысынан салықтар мен әлеуметтік төлемдерді қалай дұрыс есептеу керек? Мұндай қызметкерлердің табысына салық салуда қандай ерекшеліктер бар? Төменде осы мәселелерді қарастырамыз.
Қоса атқару жұмысы дегеніміз не?
Заңнамада «қоса атқару» термині қызметкердің:
- жүйелі түрде ақы төленетін;
- негізгі жұмыс уақытынан тыс атқаратын;
- еңбек шарты жасалуы міндетті жұмысы.
Қоса атқарудың екі түрі бар:
- Сыртқы – қызметкердің негізгі жұмыс берушісі бар, ал ол негізгі жұмысынан тыс уақытта басқа ұйымға жұмысқа келеді;
- Ішкі – қызметкердің негізгі жұмыс орны осы ұйымның өзінде, бірақ ол негізгі жұмысынан тыс уақытта осы жұмыс берушінің басқа жұмысын атқарады.
Екі жағдайда да еңбек шартында «қоса атқару» екені көрсетілуі тиіс. Бұл табысқа салық салу үшін маңызды.
Қоса атқарушы қызметкермен жұмыс істеу кезінде ескеру қажет нәрселер
ҚР Еңбек кодексінің (ЕК) талаптарын сақтау үшін, болашақ қоса атқарушыдан негізгі жұмыс орнынан анықтама сұрату қажет. Анықтамада жұмыс орны, лауазымы, еңбек жағдайлары көрсетілуі тиіс. Екінші жұмыс берушіге негізгі жұмыс орны бойынша еңбек жағдайларын білу қажет, себебі қызметкердің жалпы жұмыс уақыты шектен аспауы тиіс. ҚР ЕК 68-бабы 3-тармағына сәйкес, жалпы жұмыс уақыты негізгі жұмыс орны мен қоса атқару бойынша бірге нормадан 4 сағаттан артық болмауы тиіс.
Қоса атқарушы табысына салық салу
Қоса атқарушымен еңбек шарты жасалып, нақты жұмыс уақыты есептелгеннен кейін, оған есептелетін жалақы сомасы анықталады. Жалақыны есептеу тәртібі еңбек шартындағы талаптарға және ұйымдағы еңбекақы төлеу ережелеріне байланысты. Есептелген жалақыдан салықтар (ЖТС және ӘС) және әлеуметтік төлемдер (МӘМС жарнасы, ӘМС жарнасы, ӘС, МЗЖ, ҚМЗЖ) есептелуі қажет.
Әлеуметтік төлемдер
2015 жылғы 16 қарашадағы №405-V «Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру туралы» заңға сәйкес, қызметкер табысынан:
- ӘМС жарнасы – 3%;
- МӘМС жарнасы – 2% ұсталады.
Бұл ретте, заңның 29-бабы 3-тармағына сәйкес, жарналар мен аударымдарды есептеу үшін айлық табыс 10 АЕК-тен аспауы тиіс. ӘМС бойынша аударымдар қоса атқарушының есептелген жалақысынан, тек 10 АЕК шегін сақтай отырып ұсталады.
МЗЖ және ҚМЗЖ
МЗЖ есептеу Әлеуметтік кодекстің 248-бабымен реттеледі. МЗЖ есептеу үшін алынатын айлық табыс 50 МЗП-тан аспауы тиіс. Сәйкесінше, қоса атқару бойынша жұмыс беруші МЗЖ-ны қызметкерге есептелген жалақыдан есептей алады.
Әлеуметтік салық (ӘС)
ӘС есептеу жұмыс берушінің салықтық режиміне байланысты. Әр жұмыс беруші бөлек есептейді.
Жеке табыс салығы (ЖТС)
Қоса атқарушыға төленген табыстан ЖТС ұстау қажет. ЖТС мөлшерлемесі – 10%. Қоса атқарушы ҚР СК 342-бабы бойынша шегерімдерге құқылы, соның ішінде МЗЖ және МӘМС бойынша шегерімдер.
Қоса атқарушыны ресми рәсімдемесе не болады?
Қоса атқарушыны рәсімдеу еңбек шарты мен салық салу тұрғысынан бірқатар нюансты талап ететіндіктен, ресми рәсімдемеуге қызығушылық туындауы мүмкін. Алайда бұл ҚР ЕК 33-бабы 3-тармағын бұзу болып табылады. Еңбек құнынан ЖТС пен әлеуметтік төлемдердің сомасын есептеу үшін тегін калькуляторды пайдалануға болады.