ЖШС директоры – бұл жалдамалы қызметкер, сондықтан еңбек шарты Қазақстан Республикасының Еңбек кодексінде (ҚР ЕК) көрсетілген кез келген себептер бойынша бұзылуы мүмкін. Директорды жұмыстан босату рәсімін қалай ұйымдастыру керек? Егер директор ЖШС-нің жалғыз қызметкері болса, жұмыстан босату туралы бұйрыққа кім қол қоюы тиіс? Оны қарастырайық.
Директорды жұмыстан босатудың нормативтік негіздері
Директорды жұмыстан босатудың негіздері ҚР ЕК 49-бабында көрсетілген. Бұл жағдайда директорды жұмыстан босату рәсімі кез келген басқа жалдамалы қызметкерді жұмыстан босату рәсіміне ұқсас. Сонымен қатар, директорды жұмыстан босатудың қосымша негіздері ҚР ЕК 140-бабы 2-тармағында көрсетілген: «…құрылтайшылардың (қатысушылардың, акционерлердің) құрамы өзгерген жағдайда атқарушы органның басшысымен еңбек қатынастары құрылтайшылардың, заңды тұлға мүлкінің меншік иесінің не құрылтайшылардың, меншік иесінің уәкілеттік берген адамының (органының) немесе заңды тұлғаның уәкілетті органының шешімі негізінде тоқтатылуы мүмкін».
Мүліктің меншік иесі ретінде ЖШС-нің қатысушысы (қатысушылары) шығады. Директорды жұмыстан босату шарттарын, себептерін немесе уәждерін меншік иесі негіздеуге міндетті емес.
Директорды жұмыстан босату туралы шешім қабылдау
- Егер ЖШС бір қатысушыдан тұрса – шешім түрінде;
- Егер ЖШС бірнеше қатысушыдан тұрса – қатысушылардың жалпы жиналысының хаттамасы түрінде қабылданады.
ЖШС қатысушыларының жалпы жиналысын өткізу тәртібі 1998 жылғы 22.04 №220-1 «Жауапкершілігі шектеулі және қосымша жауапкершілігі бар серіктестіктер туралы» заңымен реттеледі.
Шешімде немесе хаттамада қатысушы директорды мерзімінен бұрын жұмыстан босату себебін көрсетуге құқылы (бірақ міндетті емес). Директорды жұмыстан босатуға қатысты шешіммен таныстыру қажет.
Ескерту мерзімі
Қарапайым қызметкерлерді жұмыстан босату туралы кемінде бір ай бұрын ескерту қажет болса, меншік иесінің шешімі бойынша басшыны жұмыстан босатқанда ескерту мерзімі заңмен белгіленбеген. Яғни, директорды жұмыстан босату туралы бір күн бұрын ескерту де заң бұзушылық болып табылмайды. Алайда, бұл норма тек ЖШС құрылтайшыларының немесе қатысушыларының құрамы өзгерген жағдайда қолданылады. Егер директорды жұмыстан босату ҚР ЕК 49-бабында көзделген себеппен жүргізілсе, онда барлық шарттар мен мерзімдерді сақтау қажет.
Директорды жұмыстан босату құжаттарын ресімдеу
Директорды жұмыстан босату бұйрықпен ресімделеді. Оған қол қоятын тұлға:
- құрылтайшылардың шешімімен;
- ЖШС мүлкінің меншік иесінің шешімімен;
- ЖШС құрылтайшылары немесе меншік иелері бекіткен құжаттармен уәкілеттік берілген тұлға.
Шығарылған бұйрықтың көшірмесі директорға 3 жұмыс күні ішінде жеке қолхатпен берілуі тиіс. Егер жеке қолына тапсыру мүмкін болмаса, директорға хабарламасы бар хат жіберіледі.
Содан кейін, ҚР ЕК 62-бабына сәйкес, директорға оның еңбек кітапшасы немесе еңбек қызметін растайтын өзге құжат беріледі. Ол еңбек шарты бұзылған күні берілуі тиіс. Жазбаны еңбек кітапшасына директордың өзі немесе уәкілетті тұлға енгізе алады, ал жазба компанияның мөрімен куәландырылады.
Сонымен қатар, жұмыстан босатылған қызметкердің талабы бойынша жұмыс беруші 5 жұмыс күні ішінде мына мәліметтер көрсетілген анықтама беруге міндетті:
- лауазымы;
- жұмыстың уақыты және еңбекақы мөлшері;
- қызметкердің біліктілігі мен жұмысына қатынасын қамтитын мінездеме-ұсыным;
- ҚР ЕК 35-бабында көзделген басқа да құжаттар.
Еңбек шарты бұзылғаннан кейін 3 жұмыс күні ішінде директорға жалақысы және пайдаланылмаған демалыс күндері үшін өтемақы төленеді (бар болған жағдайда). Егер еңбек шартында еңбек шартын мерзімінен бұрын бұзғаны үшін қосымша өтемақылар көзделсе, олар да жалақымен бірге төленуі тиіс.
Директордың істерді тапсыруы
Заңнама бұрынғы директордан жаңа қызметкерге немесе құрылтайшыға істерді тапсыру рәсімін реттемейді. Дегенмен, тәжірибеде қабылдау-тапсыру актісі жасалады, оған сәйкес мына құжаттар тапсырылады:
- құрылтай шарттарының және Жарғының түпнұсқалары;
- банктік, бухгалтерлік құжаттардың және есептердің түпнұсқалары;
- меншік құқығын растайтын куәліктердің, шарттардың түпнұсқалары;
- лицензиялардың түпнұсқалары;
- ұйымның мөрі;
- сейфтердің, банктік ұяшықтардың, кабинеттердің кілттері;
- директордың пайдалануындағы техника, бағалы заттар.
Егер директор жалғыз қызметкер болмаса және ЖШС штаты мүмкіндік берсе, арнайы комиссия құрып, істерді қабылдатуға болады. Директор материалдық жауапты тұлға болғандықтан, істерді қабылдау-тапсыруға дейін ұйымдағы ТМҚ-ға түгендеу жүргізу қажет. Бұл жұмыстан босатылған директорда жетіспеушіліктер мен ұрлықтардың жоқтығына көз жеткізуге мүмкіндік береді, ал директордың өзі жұмыстан кейін оған материалдық талаптар қойылмайтынына сенімді болады.
Айта кетейік, материалдық жауапты қызметкерлермен еңбек шартын бұзу күні жұмыс берушіге мүлікті және құжаттаманы қабылдау-тапсыру аяқталған күн болып табылады.